Đàn Đá S'tiêng Bù Đăng: Tiếng Vọng Ngàn Năm Từ Lòng Đất Mẹ

Trong không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, đàn đá (tiếng S'tiêng gọi là "Klong-put" đá hoặc "Goong-lú") được coi là báu vật linh thiêng bậc nhất. Tại Bù Đăng, những thanh đàn đá cổ được phát hiện ẩn sâu trong lòng đất đỏ bazan vùng Đắk Nhau, Bom Bo là minh chứng hùng hồn cho sự hiện diện lâu đời và đời sống tinh thần phong phú của đồng bào S'tiêng từ hàng ngàn năm trước.

**Hành trình tìm kiếm đá hát của tổ tiên**

Không phải loại đá nào cũng có thể phát ra âm nhạc. Để chế tác một bộ đàn đá chuẩn âm, nghệ nhân S'tiêng phải lặn lội dọc các dòng suối sâu quanh chân núi Bù Đăng để tìm kiếm chất liệu đá sừng (andesite hoặc rhyolite) đặc hữu. - Nghệ nhân dùng búa gõ nhẹ vào từng phiến đá suối để lắng nghe âm vang. Phiến đá đạt chuẩn phải phát ra tiếng kêu đanh, thanh thoát, trong trẻo như tiếng kim khí chạm nhau. - Sau khi tìm được đá, quá trình đẽo gọt, ghè đẽo hoàn toàn thủ công bắt đầu. Nghệ nhân dùng đá ghè đá, bóc đi từng lớp vỏ ngoài để tinh chỉnh cao độ của từng thanh đá theo thang âm ngũ cung của nhạc cụ S'tiêng. Bộ đàn đá thường có từ 5 đến 9 thanh với độ dài ngắn, dày mỏng khác nhau, thanh dài phát ra âm trầm (tiếng Mẹ), thanh ngắn phát ra âm cao (tiếng Con).

**Tiếng vang đại ngàn nối liền quá khứ và hiện tại**

Tiếng đàn đá S'tiêng vô cùng kỳ diệu: khi trầm hùng sâu lắng như tiếng sấm gầm vang đầu mùa mưa, khi réo rắt thanh thoát tựa tiếng nước chảy qua khe đá của Thác Đứng. Người S'tiêng cổ xưa thường gõ đàn đá trên nương rẫy để xua đuổi thú dữ bảo vệ mùa màng, hoặc biểu diễn trong các lễ hội ăn trâu mừng nhà mới để mời gọi các đấng thần linh (Giàng) xuống chứng giám.

Hiện nay, phong trào tập luyện diễn tấu đàn đá đang được khôi phục mạnh mẽ thông qua các câu lạc bộ di sản học đường tại Bù Đăng, Thành phố Đồng Nai. Dưới sự truyền dạy của nghệ nhân Điểu K'Giang, thế hệ trẻ S'tiêng đã biết nâng niu những thanh đá thô ráp, gõ lên những giai điệu cách mạng và dân ca rộn rã, giữ cho tiếng vọng ngàn năm của tổ tiên tiếp tục ngân vang thắm thiết giữa nhịp sống hiện đại.